DemonyF.M. Dostojewskiego. Podróż do moralnej "solidarności

Idee Dostojewskiego są ucieleśnione w literaturze i zachęcają nas do refleksji nad tym, jak podejść do rozmowy z wieloma postawami naszych czasów.

Picture of Juan Ignacio Izquierdo Hübner

9 de październik de 2023

3 min de lectura
demony

Znaleziono go pływającego w Zbiorniku Moskiewskim, związanego i z pięcioma kulami w ciele. Był studentem, który należał do komórki terrorystycznej: pięciu jego kolegów z klasy zamordowało go w obawie, że ich wyda.

Dostojewski usłyszał o wydarzeniach w Dreźnie i ocenił, że sprawa ta kryje w sobie głębszy problem: rosyjską młodzież prześladowała pokusa nihilizmu i utrata wartości.... 

W powieści Demony (1871) towarzyszymy Dostojewskiemu w duchowej podróży, czymś w rodzaju wycieczki po głosach, które wywołują różnego rodzaju dreszcze.

Postacie są hiperboliczne, a jednocześnie możemy je rozpoznać w naszych sercach. Dlatego poznając się nawzajem, lepiej poznajemy samych siebie: odkrywamy na nowo, że potrafimy zachowywać się jak anioły lub demony.

Relacja między długością a rytmem opowieści przywodzi mi na myśl raczej sztywną sprężynę. Na pierwszych 300 stronach autor ściska spiralę, by przedstawić nam bohaterów i prowincjonalne środowisko, w którym się poruszają.

Cierpliwość czytelnika jest testowana, ale gdy sprężyna zostanie w pełni zmiażdżona, akcja eksploduje i zdajesz sobie sprawę, że początkowa inwestycja była tego warta. Strony płyną, zbrodnie następują jedna po drugiej i zanim się obejrzysz, skończysz czytać książkę... i zmienisz się na zawsze. 

W jaki sposób osiąga ten efekt? W XIX wieku nastąpił rozwój narracji polifonicznej w powieści, tj. równolegle rozwijających się linii fabularnych. 

Demony jest przykładem wykorzystania tego zasobu. Jeśli przyjrzymy się bliżej, powieść tę można podzielić na trzy części. Zgodnie z zarysem Milana Kundery możemy wymienić: "(1) powieść ironiczny miłości starego Stavroguina i Stepana Verkhovenskiego; 2) powieść romantyczny o Stavroguinie i jego romansach; 3. powieść polityka grupy rewolucyjnej".

Tym, co łączy te trzy historie, są postacie i ich wzajemne interakcje: nadaje to dziełu spójność i zwielokrotnia jego siłę wyrazu. 

Dostojewski wierzył, że my, ludzie, jesteśmy o wiele bardziej zjednoczeni między sobą, niż nam się wydaje: w pewnym sensie wszyscy Rosjanie jego czasów byli winni morderstwa Iwanowa. Ale ta koncepcja moralnej solidarności straciła wśród nas wiele ze swojego znaczenia i trudno jest nam nie uważać jej za przesadę.

Jak to rozumiemy, czy to jest tak, że musimy być bardziej zaangażowani w sukcesy i nieszczęścia innych i nie zdajemy sobie z tego sprawy? Przychodzi mi na myśl obraz sportowca bijącego rekord prędkości; kiedy to się dzieje, wszyscy cieszymy się, że nasz gatunek przekroczył tę granicę, dlaczego? Może czujemy, że w jakiś sposób ja też byłem I który przeciął wstęgę. Spójrzmy na bardziej uderzający przypadek: kiedy Syn Boży stał się człowiekiem, cały gatunek ludzki przesunął się na nowy szczebel w historii. Nagle nasza ludzka natura uzyskała dostęp do przyjaźni z Bogiem.

Jednak na dole schody prowadzące do strefy okropności wydają się nie mieć dna. Pomysły jednych i zaniedbania innych wpływają na zbrodnie tych, którzy znajdują się dalej. Jednocześnie, i na tym polega paradoks, każdy człowiek jest wolny i odpowiedzialny za swoje czyny.

Idee Dostojewskiego są ucieleśnione w literaturze i zachęcają nas do refleksji nad tym, jak podejść do rozmowy z ateistami naszych czasów. Jeśli Bóg nie istnieje, jaki autorytet ma kapitan i czy ateista może myśleć o popełnieniu samobójstwa?

Z drugiej strony, jeśli Bóg istnieje, jak zadziwiające jest to, że możemy go wiecznie kochać? W tej powieści bohaterowie mierzą się z ekstremalnymi pytaniami i doprowadzają swoje osobowości do granic szaleństwa.

Dzięki temu potężnemu wysiłkowi możemy uczyć się o psychologii i cieszyć się czystą rozrywką. 

¿Te ha gustado? Compártelo

Viajes del Papa

To się dzieje...

Holywins: una alternativa alegre y católica a Halloween

Redakcja Omnes

El milagro de la nieve

El «milagro de la nieve» que hoy recuerda Santa María la Mayor

Teresa Aguado Peña

pensamiento político san agustín

¿Cuál es el pensamiento político de san Agustín?

Santiago Leyra Curiá

PapieżWniebowzięcieDziewicyCastelgandolfo

Papież śpiewa o miłości i czystości duszy w Wniebowzięciu Maryi

Francisco Otamendi

Eclipse

María, el eclipse y la ceguera de amor

Antonio Moreno