W Liście Apostolskim “Projektowanie nowych map nadziei” papież Leon XIV zachęca szkoły i uniwersytety, aby stały się autentycznymi “laboratoriami nadziei”, w których godność będzie stawiana wyżej niż wydajność czy edukacyjny merkantylizm.
Proponuje zatem edukację, która stawia człowieka w centrum, promując dialog między wiarą a rozumem oraz współpracę całej społeczności edukacyjnej – nauczycieli, rodzin, uczniów i społeczeństwa obywatelskiego – we wspólnym przedsięwzięciu. Podkreśla również odpowiedzialność wychowawcy, którego osobiste świadectwo jest równie cenne, jak jego nauczanie, oraz potrzebę zapewnienia holistycznego wykształcenia przyszłym profesjonalistom, rozwijając ich umysły, serca i ręce.
W tym kontekście rozmawialiśmy z Marią Lacalle Noriegą, prorektor ds. wydziałów i modelu edukacyjnego oraz dyrektorką Instytutu Otwartego Rozumu na Uniwersytecie Francisco de Vitoria, aby dowiedzieć się, w jaki sposób uniwersytet katolicki może dziś odpowiedzieć na to wezwanie Papieża i stać się prawdziwą przestrzenią ludzkiej i społecznej transformacji.
List Apostolski “Projektowanie nowych map nadziei” Proponuje, aby szkoły katolickie stały się “laboratorium nadziei” w obliczu komercjalizacji edukacji. Jak interpretuje Pan to wezwanie Papieża w kontekście uniwersytetów katolickich?
– W obecnym kontekście jednym z głównych zagrożeń, z jakimi borykają się uniwersytety, jest tendencja do postrzegania ich funkcji jako czysto technicznej i skoncentrowanej wyłącznie na kształceniu zawodowym. Prawdą jest, że zdecydowana większość studentów nie szuka niczego innego, a wiele firm domaga się właśnie tego rodzaju kształcenia. Ta dynamika skłoniła niektóre uniwersytety do przyjęcia tego redukcjonistycznego podejścia, reagując na zapotrzebowanie rynku i, co trzeba przyznać, osiągając dobre wyniki ekonomiczne.
Misja uniwersytetu wykracza jednak daleko poza samo kształcenie zawodowe, obejmując całą osobę i dążąc do tego, aby “profesjonalizm był przeniknięty etyką i aby etyka nie była abstrakcyjnym słowem, lecz zwykłą praktyką”, jak powiedział papież Leon XIII. Kiedy uniwersytet wypełnia swoje prawdziwe powołanie i skutecznie kształtuje i przemienia swoich studentów, stają się oni nie tylko lepszymi ludźmi, ale także lepszymi profesjonalistami. W ten sposób uniwersytet wnosi cenny wkład w dobro wspólne i aktywnie przyczynia się do budowania bardziej sprawiedliwego i lepszego społeczeństwa, stając się tym samym prawdziwym “laboratorium nadziei”.
Papież podkreśla, że “nauczyciele są powołani do dawania świadectwa, które jest równie cenne, jak ich nauczanie”. W jaki sposób uniwersytet katolicki może w pełni zaangażować swoją kadrę naukową w dzieło ewangelizacji?
Obecny kontekst edukacyjny charakteryzuje się dominacją relatywizmu wśród większości naszych studentów, co poważnie ogranicza skuteczność argumentacji teoretycznej i rozumowania. Sam racjonalny dyskurs rzadko przekonuje, a wręcz ma trudności z przyciągnięciem uwagi studentów. W tym kontekście osobiste świadectwo jawi się jako znacznie bardziej bezpośredni i skuteczny środek przekazu wartości i przekonań.
Autentyczny i konsekwentny przykład nauczyciela ma siłę oddziaływania znacznie przewyższającą siłę argumentów teoretycznych. Kiedy nauczyciel nie tylko racjonalnie prezentuje i broni określonego światopoglądu, ale także żyje zgodnie z tymi zasadami i demonstruje je na co dzień, jego wpływ się mnoży. W ten sposób przekonanie, które buduje, jest dwojakie: po pierwsze, poprzez logiczne rozumowanie, a po drugie, poprzez wiarygodność i spójność własnego doświadczenia.
To połączenie argumentacji i osobistego świadectwa jest fundamentalne dla holistycznego rozwoju studentów i ewangelizacyjnej działalności uniwersytetu katolickiego, ponieważ ułatwia intelektualne zrozumienie proponowanych wartości oraz dowodzi ich żywotności i znaczenia w życiu codziennym. W ten sposób profesor staje się prawdziwym wzorem do naśladowania, zdolnym inspirować i prowadzić studentów zarówno słowem, jak i przykładem.
W jaki sposób promowane są nauki humanistyczne na UFV?
Na Uniwersytecie Francisco de Vitoria wszyscy studenci studiów licencjackich uczestniczą w interdyscyplinarnym programie humanistycznym, niezależnie od kierunku studiów. Należy podkreślić, że przedmioty humanistyczne zajmują centralne miejsce w uniwersyteckim modelu edukacyjnym; nie są one uzupełnieniem, lecz fundamentalnym trzonem, wokół którego budowane jest wszechstronne kształcenie studentów.
Głównym celem tego programu jest zapewnienie wszechstronnego wykształcenia, łączącego doskonałość zawodową z solidnymi, holistycznymi podstawami. Ma on pomóc uczniom rozwijać zarówno umiejętności techniczne, jak i rozwój osobisty, ucząc krytycznego myślenia, krytycznej analizy rzeczywistości i brania odpowiedzialności za własne życie.
Różnorodne przedmioty w ramach ścieżki humanistycznej mają zachęcać studentów do zadawania pytań o osobę, prawdę, dobro i sens – krótko mówiąc, o najgłębsze pytania jednostki i społeczeństwa. Refleksja ta jest wspierana poprzez uczenie się przez doświadczenie, które łączy myśl humanistyczną z programem studiów i ich własnym życiem. Profesorowie odgrywają w tym procesie kluczową rolę: ich głównym zadaniem jest rozbudzanie tych pytań u studentów, a następnie zapewnienie im narzędzi do samodzielnego poszukiwania i odkrywania odpowiedzi, czyniąc je integralną częścią ich rozwoju osobistego i zawodowego.
W jaki sposób UFV zapewnia spersonalizowane wsparcie studentom?
– Na UFV mamy model edukacyjny, który kieruje i wspiera wszystkie nasze działania dydaktyczne. Z radością obserwujemy, jak Papież podkreśla i podkreśla pewne kwestie, które są dla nas również istotne, takie jak wspólnota, poszukiwanie prawdy, relacje, dialog między rozumem a wiarą, wychowanie rozumiane jako praca miłości oraz rola profesora jako autentycznego nauczyciela. Wszystkie te elementy są obecne w modelu edukacyjnym UFV, który opiera się na wizji człowieka jako istoty relacyjnej, a którego centralnym punktem jest relacja między profesorem a studentem.
Doceniając edukacyjną moc relacji, kultywujemy na kampusie kulturę mentoringu. Przejawia się ona z jednej strony w spersonalizowanym podejściu ze strony wykładowców, a z drugiej w programie mentoringowym, w którym uczestniczą wszyscy studenci. Zespół ponad 300 mentorów towarzyszy naszym studentom w ich akademickiej podróży, pomagając im łączyć humanistyczną refleksję z własnymi doświadczeniami życiowymi poprzez zadawanie wartościowych pytań. W ten sposób wspieramy ich dociekania, wsłuchujemy się w ich obawy, towarzyszymy im w poszukiwaniu prawdy i wspólnie się rozwijamy.
W czasach, w których dominuje technologia i sztuczna inteligencja, w jaki sposób uniwersytet katolicki może kształcić profesjonalistów, którzy zachowają człowieczeństwo w obliczu cyfryzacji?
Edukacja to klucz, który pozwoli nam korzystać z całego dobra, jakie oferuje technologia i sztuczna inteligencja, nie tracąc przy tym naszego człowieczeństwa. I śmiem twierdzić, że w ramach edukacji uniwersyteckiej edukacja humanistyczna jest niezbędna, aby nadać sens i autentyczność wszystkiemu, co dzieje się w cyfrowym i globalnym środowisku, w którym żyjemy.
Uważamy, że konieczne jest kompleksowe potraktowanie tego zagadnienia, unikając ryzyka zbytniego uproszczenia kwestii technologii w edukacji, jakby była ona jedynie kwestią instrumentalną: czego używamy do edukacji? Rozumienie jej jedynie jako kwestii wyboru tego czy innego narzędzia prowadziłoby do zdecydowanie ryzykownego redukcjonizmu. Dlatego uważamy, że konieczne jest wyjście poza bezpośrednią użyteczność narzędzi technologicznych i podejście do problemu z szerokiej perspektywy, obejmującej “refleksję teologiczną i filozoficzną”, jak twierdzi papież Leon XIII, lub z perspektywy “otwartego rozumu”, zgodnie z propozycją Benedykta XVI, którą przyjęliśmy na UFV. Oznacza to ocenę, jak technologia i sposób jej wykorzystania mogą wpływać na ludzi, ich relacje, ich sposób bycia w świecie, ich rozumienie rzeczywistości, a także na dobro wspólne i przyszłość ludzkości. W ten sposób możemy wypracować roztropne i rozsądne podejście, które pozwoli nam wykorzystać wszystkie korzyści technologii, unikając jednocześnie jej zagrożeń.
Jakie są cele UFV na nadchodzące lata?
– Naszym głównym celem jest konsolidacja naszego modelu szkoleniowego, który nosi nazwę Kształcenie mające na celu transformację. Jesteśmy przekonani, że edukacja uniwersytecka może zmieniać życie i całe społeczeństwa. Naszym zobowiązaniem jest kształcenie ludzi poszukujących prawdy i dobra, liderów zdolnych stawić czoła wielkim wyzwaniom świata z humanistyczną wizją, innowacyjnością i odpowiedzialnością. Chcemy być przestrzenią, w której nauka i wiara prowadzą dialog, gdzie doskonałość akademicka spotyka się z zaangażowaniem społecznym, a każdy student i każdy profesor odkrywa sens swojego istnienia i potrzebę zaangażowania się w przemianę społeczeństwa. Dążymy do tego, by zrobić wszystko, co w naszej mocy, “projektować nowe mapy nadziei”, jak zachęcał nas papież Leon XIV.
