Kościoły, które śpiewają

Architektura sakralna w XX i XXI wieku według Romano Guardiniego, Rudolfa Schwarza, Louisa Bouyera i Frédérica Debuysta.

Picture of Fernando López Arias

28 de maj de 2023

4 min de lectura

Bazylika Matki Bożej Licheńskiej, Polska

Francuski poeta Paul Valéry napisał w Eupalinos lub Architekt że w miastach są nieme budynki, inne, które mówią, i jeszcze inne, najrzadsze, które śpiewać. Jest to trudne zadanie dla architekta, który stara się zrobić śpiewać ich budynków, bez wychodzenia z melodii z ostrymi nutami. Kontynuując ten obraz, możemy powiedzieć, że wiele kościołów chrześcijańskich zbudowanych w ostatnich dziesięcioleciach emitowało rejestry dźwiękowe oscylujące między wulgarnym mutyzmem a kilkoma jąkającymi się słowami. Z drugiej strony, niektóre są rzadsze, śpiewać muzyka niebiańska. Jednocześnie XX wiek był czasem niezwykłej produkcji "muzyki liturgicznej" w celu urzeczywistnienia architektura Chrześcijańskie "cante". Czterema wybitnymi katolickimi "kompozytorami" ubiegłego wieku w tej dziedzinie byli Romano Guardini, Rudolf Schwarz, Louis Bouyer i Frédéric Debuyst. W Czerwcowe wydanie Omnes Porozmawiamy szerzej o architekturze sakralnej w XXI wieku.

Romano Guardini (1885-1968)

Niewiele postaci w minionym stuleciu wywarło większy wpływ na myśl chrześcijańską niż Romano Guardinizwłaszcza dla teologii liturgii. W swojej znanej książce Duch liturgii (Vom Geist der Liturgie1918) poświęca kilka znaczących stron przestrzeni świętowania. Powstaje ona ze spotkania dwóch "światów wewnętrznych": Bożego i ludzkiego. Człowiek może postrzegać tę egzystencjalną przestrzeń jedynie w następujący sposób poprzez Kościół i na stronie Kościoła. Z tych wszystkich powodów "środowiskiem", w którym można doświadczyć tej wewnętrznej przestrzeni liturgicznej, jest właśnie modlitwa.

Guardini pojmuje "formowanie" przestrzeni celebracji na podstawie ruchu ciała w obrzędzie. To przestrzeń życiowa łączy się z przestrzeń architektoniczna - która nabiera z niego kształtu - aby dać początek przestrzeni celebracji. Z drugiej strony, jednym z najważniejszych wkładów Guardiniego w architekturę sakralną jest jego refleksja nad obrazami liturgicznymi. Kościół chrześcijański jest zasadniczo miejscem symbolicznym, sakramentalnym i epifanicznym. W nim święty obraz uczestniczy szczególnie w tej zdolności do manifestowania boskiej tajemnicy. Poprzez doświadczenie obrazu człowiek wchodzi w komunię z Bogiem. Obecność obrazów w kościele jest zatem nie tylko kwestią pobożności, a tym bardziej ornamentyki. W tym sensie nawet sama pusta powierzchnia ma dla Guardiniego symboliczne znaczenie jako obraz niewysłowionego Boga, którego obecność staje się wymowna w ikonicznej "ciszy".

Rudolf Schwarz (1897-1961)

Blisko związany z Guardinim jest Rudolf Schwarz. Jako architekt ściśle współpracował z Guardinim przy przebudowie kaplicy i Sali Rycerskiej na zamku Rothenfels, miejsca spotkań młodych ludzi z Quickborn (niemieckiego ruchu młodzieżowego okresu międzywojennego, którego alma mater i duchowym przewodnikiem był Guardini). Jednym z tych młodych mężczyzn był sam Schwarz, którego kościoły miały stać się ikonami odnowy współczesnej architektury chrześcijańskiej.

Jeśli chodzi o jego dorobek teoretyczny, jego prace Budowanie Kościoła (Vom Bau der Kirche1938) jest prawdopodobnie najbardziej wpływową książką ostatniego stulecia w tej dziedzinie. Kościoły i obiekty kultu "nie mogą być podaj do liturgii, ale musi być liturgii". Schwarz uważał swój "pierwszy kościół" za kielich, który zaprojektował dla Guardiniego. Chciał, aby każdy kościół był z kolei kielichotwarta na łaskę, przestrzeń otwarta na spotkanie z Bogiem.

Książka Schwarza przejdzie jednak do historii za sprawą słynnych "siedmiu planów" budowy kościoła. Były to układy zgromadzenia liturgicznego i ołtarza pomyślane jako migawki progresywnej konfiguracji przestrzennej wspólnoty (choć często są błędnie interpretowane jako możliwe plany budynków sakralnych). Żywa przestrzeń, jaką jest zgromadzenie liturgiczne, porusza się, oscyluje i zmienia w czasie, generując różne symboliczne aranżacje.

Louis Bouyer (1913-2004)

Pomimo faktu, że praca Louisa Bouyera Architektura i liturgia (Liturgia i architektura(1967) przeszedł stosunkowo niezauważony, gdy został opublikowany, jego znaczenie było stopniowo uznawane na przestrzeni lat. Bouyer przedstawia w niej swoją dobrze znaną teorię na temat pochodzenia architektury chrześcijańskiej. Przestrzeń celebracji byłaby bezpośrednio związana z architekturą synagog hebrajskiej diaspory, zwłaszcza tych w Syrii. Głównie żydowskie pochodzenie tych wczesnych wspólnot chrześcijańskich zdeterminowało przyjęcie schematu synagogalnego jako podstawowej struktury kościołów. Zasadnicza różnica polegała na tym, że miejsce skrzyni, w której przechowywano zwoje Tory, zajął ołtarz.

Posługując się śmiałym obrazem, Bouyer pojmuje kościół jako wzgórze zaślubin, w którym dochodzi do zaślubin między Chrystusem a Kościołem. Liturgia jest właśnie momentem interpersonalnej komunii, w której rodzi się życie. U genezy przestrzeni celebracji znajduje się głoszenie Słowa: Kościół rodzi się ze Słowa Bożego, które gromadzi go wokół siebie jako wspólnotę uwielbiającą (Ekklesia). Ta generacja przestrzeni celebracji od Słowa wyjaśnia propozycję Bouyera, aby umieścić ambonę w centrum nawy, tak jak w starożytnych kościołach bizantyjskich. Od Słowa Chrystus prowadzi zgromadzenie do ołtarza, kierując je w stronę niebiańskiego Jeruzalem (ołtarz znajdowałby się na wschodnim krańcu budynku).

Frédéric Debuyst (1922-2017)

Niedawno zmarły Frédéric Debuyst, założyciel i przeor benedyktyńskiego klasztoru Clerlande, był zawsze gorącym promotorem przestrzeni celebracji na ludzką miarę, gdzie bliskość Boga pośród małej wspólnoty była odczuwalna w żywy sposób. W swoich propozycjach architektonicznych zawsze szukał delikatnej równowagi między swojskością i tajemnicą, bliskością i transcendencją, pięknem i prostotą, dystansem i bliskością... Ta ambiwalencja przestrzeni celebracji była tym, co uważał za prawdziwy charakter klasztoru. domus ecclesiaelub Chrześcijański geniusz tego miejsca (Le génie chrétien du lieu, 1997).

"Geniusz miejsca" (genius loci) była w świecie rzymskim "atmosferą" lub specyficzną "atmosferą" miejsca. W ostatnich czasach koncepcja ta znalazła się w centrum debaty architektonicznej od czasu publikacji słynnej pracy Christiana Norberga-Schulza Genialne loci (1979). Debuyst próbuje zdefiniować charakter tego geniusz w przypadku kościołów, odkrywając je w ich przeznaczeniu dla liturgii oraz w ich zdolności do delikatnego utrzymywania i wzmacniania charakteru miejsca, w którym zostały zbudowane (przestrzeń), a także historycznych okoliczności momentu, w którym zostały zbudowane (czas). Debuyst, jako znawca Guardiniego i Schwarza, przypomina nam, że architektura rozwija się z rytuału i w jego funkcji.

Na szczęście muzyka tych czterech mistrzów nie przestała być słyszana do dziś: ich dzieła nadal inspirują architektów i studia liturgiczne. Podobnie jak w przypadku innych wielkich autorów, ich książki stały się klasykami. A klasyka to te niewyczerpane dzieła, których czytanie... i ponowne czytanie nigdy się nie znudzi.

¿Te ha gustado? Compártelo

Viajes del Papa

To się dzieje...

Holywins: una alternativa alegre y católica a Halloween

Redakcja Omnes

El milagro de la nieve

El «milagro de la nieve» que hoy recuerda Santa María la Mayor

Teresa Aguado Peña

pensamiento político san agustín

¿Cuál es el pensamiento político de san Agustín?

Santiago Leyra Curiá

PapieżWniebowzięcieDziewicyCastelgandolfo

Papież śpiewa o miłości i czystości duszy w Wniebowzięciu Maryi

Francisco Otamendi

Eclipse

María, el eclipse y la ceguera de amor

Antonio Moreno

Selección del autor