Wzrost antyklerykalizmu<\/strong><\/h2>\n\n\n\nZ drugiej strony, od pocz\u0105tku XX wieku istnia\u0142y skonsolidowane sektory hiszpa\u0144skich intelektualist\u00f3w wyszkolonych w niewierze, przekonanych o swoim ateizmie i agnostycyzmie, kt\u00f3rzy umiej\u0119tnie poruszali masy, g\u0142\u00f3wnie za po\u015brednictwem prasy. Niew\u0105tpliwy wp\u0142yw mia\u0142y na to ci\u0105g\u0142e dzia\u0142ania krauzyzmu i Instituci\u00f3n Libre de Ense\u00f1anza. <\/p>\n\n\n\n
Cz\u0119\u015b\u0107 prasy republika\u0144skiej nalega\u0142a w tamtych latach na postrzeganie Ko\u015bcio\u0142a jako w\u0142adzy duchowej, kt\u00f3ra tyranizuje sumienia, i dlatego pilnie nale\u017ca\u0142o si\u0119 od niej uwolni\u0107. Do tego nale\u017cy doda\u0107 powstaj\u0105ce wydawnictwa i publikowane przez nie popularne wydania, a tak\u017ce sztuki teatralne itp.<\/p>\n\n\n\n
Wp\u0142yw niekt\u00f3rych my\u015blicieli b\u0119dzie stale wzrasta\u0142, a ich niech\u0119\u0107 do Ko\u015bcio\u0142a b\u0119dzie waha\u0107 si\u0119 od ch\u0142odu do wrogo\u015bci. Jego najwyra\u017aniejszym odbiciem jest rosn\u0105cy antyklerykalizm, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 pasj\u0105 w\u015br\u00f3d mas pracuj\u0105cych i na niekt\u00f3rych obszarach wiejskich. Najwyra\u017aniej pope\u0142nili oni b\u0142\u0105d w obliczeniach: ani Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie by\u0142 taki sam jak w czasach ancien r\u00e9gime'u, ani wiara katolicka nie by\u0142a tak g\u0142\u0119boko zakorzeniona, jak im si\u0119 wydawa\u0142o. Jak zauwa\u017ca \u00c1lvarez Tard\u00edo: \"Powinni\u015bmy zatem odrzuci\u0107 powszechne i elementarne wyja\u015bnienie, \u017ce agresywny sekularyzm republikan\u00f3w by\u0142 odpowiedzi\u0105 na niedopuszczalny antyrepublikanizm katolik\u00f3w\".<\/p>\n\n\n\n
Celem antyklerykalizmu nie by\u0142o kwestionowanie doktryny Ko\u015bcio\u0142a, tre\u015bci Ewangelii czy prawdy wiary proponowanej przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, ale pr\u00f3ba zrzucenia jarzma sumienia i form spo\u0142ecznych ukszta\u0142towanych przez Ko\u015bci\u00f3\u0142. Ci nowi my\u015bliciele chcieli \u015bwieckiej moralno\u015bci i autonomicznych liberalnych zasad.. <\/strong>Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na zjawisko, kt\u00f3re mia\u0142o miejsce w XIX wieku w Hiszpanii: po pierwsze, pojawienie si\u0119 intelektualist\u00f3w, a po drugie, sprawowanie przez nich moralnego magisterium, kt\u00f3re do tej pory odpowiada\u0142o jedynie Ko\u015bcio\u0142owi. Ze wzgl\u0119du na wysoki wska\u017anik analfabetyzmu, nie omieszkali oni przemawia\u0107 do mniejszo\u015bci. Tymczasem duchowie\u0144stwo, poprzez katechez\u0119, nauczanie i celebracje liturgiczne, zwraca\u0142o si\u0119 do wi\u0119kszo\u015bci Hiszpan\u00f3w przez ca\u0142e ich \u017cycie.<\/p>\n\n\n\nArtyku\u0142 26 i wybuch \"kwestii religijnej\".<\/strong><\/h2>\n\n\n\nDyskusje wok\u00f3\u0142 artyku\u0142u 26 Konstytucji w pa\u017adzierniku 1931 r. wydoby\u0142y na powierzchni\u0119 bogactwo opinii przeciwko dzia\u0142aniom Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3re by\u0142y bardzo na\u0142adowane pasj\u0105. Jak zauwa\u017ca Jackson: \"Jak tylko wrota zosta\u0142y otwarte, nikt nie by\u0142 w stanie spokojnie zastanowi\u0107 si\u0119 nad potrzeb\u0105 nowych refleksji mi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142em a pa\u0144stwem\". By\u0142o to wi\u0119c jak przelewaj\u0105ca si\u0119 rzeka nami\u0119tno\u015bci, \u0142\u0105cznie z sam\u0105 nazw\u0105: \"kwestia religijna\", kt\u00f3ra do tego czasu dla wi\u0119kszo\u015bci kraju by\u0142a ujmuj\u0105c\u0105 kwesti\u0105, pojawi\u0142a si\u0119 jako problem, i to najwyra\u017aniej powa\u017cny, poniewa\u017c w debaty te w\u0142o\u017cono wi\u0119cej wysi\u0142ku ni\u017c w powa\u017cne problemy gospodarcze, strukturalne i edukacyjne.<\/p>\n\n\n\n
Niemniej jednak wp\u0142yw Ko\u015bcio\u0142a katolickiego by\u0142 bardzo du\u017cy w ca\u0142ym kraju. Zar\u00f3wno poprzez kontrol\u0119 nad wi\u0119kszo\u015bci\u0105 plac\u00f3wek edukacyjnych, jak i poprzez nauczycieli, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 by\u0142a dobrymi katolikami.<\/p>\n\n\n\n
Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 intelektualist\u00f3w, a tak\u017ce klasy kierowniczej, by\u0142a dobrze wykszta\u0142conymi katolikami, nawet je\u015bli ich praktyka duchowa by\u0142a mniej lub bardziej \u017carliwa. Oczywi\u015bcie zwyczaje spo\u0142eczne by\u0142y zasadniczo chrze\u015bcija\u0144skie. Maniery by\u0142y przestrzegane. Niew\u0105tpliwie brakowa\u0142o katolickich intelektualist\u00f3w z odpowiednim wykszta\u0142ceniem, aby przedstawi\u0107 chrze\u015bcija\u0144skie przes\u0142anie w ekscytuj\u0105cy spos\u00f3b, z wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0105 i osobist\u0105 sp\u00f3jno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na og\u00f3lnie dobr\u0105 sytuacj\u0119 duchowie\u0144stwa w okresie Drugiej Republiki. By\u0142o to wynikiem seminari\u00f3w i uzyskanych tam stopni naukowych lub w Rzymie na Uniwersytecie Gregoria\u0144skim. Duchowie\u0144stwo i biskupi cieszyli si\u0119 zdrowiem duchowym: by\u0142o wielu pobo\u017cnych, cnotliwych, oddanych i wzorowych kap\u0142an\u00f3w. W rzeczywisto\u015bci liczba m\u0119czennik\u00f3w i spowiednik\u00f3w podczas wojny domowej by\u0142a uderzaj\u0105ca.<\/p>\n\n\n\n
Mit zacofanego Ko\u015bcio\u0142a<\/strong><\/h2>\n\n\n\nIntelektualnie \u017cyli zamkni\u0119ci w ma\u0142ym intelektualnym \u015bwiecie, ale ani biskupi, ani duchowie\u0144stwo nie zostali dotkni\u0119ci modernistycznym kryzysem, kt\u00f3ry wstrz\u0105sn\u0105\u0142 Europ\u0105 wiele lat wcze\u015bniej. Z drugiej strony warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce sytuacja hiszpa\u0144skich wydzia\u0142\u00f3w teologicznych od 1851 roku, kiedy to przesta\u0142y nale\u017ce\u0107 do Uniwersytetu Cywilnego, podupada\u0142a pod wzgl\u0119dem presti\u017cu i poziomu naukowego. W 1932 roku Pius XI opublikowa\u0142 \"Deus scientiarum Dominus<\/em>\"By\u0142 to pierwszy raz, kiedy powsta\u0142 hiszpa\u0144ski Wydzia\u0142 Teologiczny. W rzeczywisto\u015bci w 1933 r. wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych hiszpa\u0144skich wydzia\u0142\u00f3w zosta\u0142a zamkni\u0119ta i pozosta\u0142 tylko jeden w Comillas. W 1933 roku odby\u0142a si\u0119 wizytacja kanoniczna wszystkich seminari\u00f3w w Hiszpanii. Duchowie\u0144stwo by\u0142o liczne, ale s\u0142abo rozmieszczone.\u00a0<\/p>\n\n\n\nNie mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c zapomina\u0107, \u017ce dominuj\u0105c\u0105 filozofi\u0105 wielu student\u00f3w uniwersytet\u00f3w by\u0142a wiara w post\u0119p naukowy, a zatem w now\u0105 er\u0119 post\u0119pu bez Boga, a przynajmniej tam, gdzie B\u00f3g by\u0142 w nawiasie. Ortega y Gasset jawi\u0142 si\u0119 jako bliski wz\u00f3r dla wielu ludzi ukszta\u0142towanych wok\u00f3\u0142 idei Instituci\u00f3n Libre de Ense\u00f1anza. W ogniu tych idei ugruntowa\u0142a si\u0119 fa\u0142szywa ocena Ko\u015bcio\u0142a jako wroga ludzkiego post\u0119pu.<\/p>\n\n\n\n
Z drugiej strony, w wielu wioskach zachowa\u0142a si\u0119 wiara utrwalona przez wieki, gdzie \u017cycie toczy\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 praktyk sakramentalnych i okres\u00f3w liturgicznych, wype\u0142niaj\u0105c zwyczaje, folklor i nawyki \u017cyciowe. Byli agnostycy i niewierz\u0105cy, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 by\u0142a chrze\u015bcijanami w sercu.<\/p>\n\n\n\n
Katolicy w Republice: mi\u0119dzy zaanga\u017cowaniem a rozczarowaniem<\/strong><\/h2>\n\n\n\nNadej\u015bcie Republiki w dniu 14 kwietnia 1931 r. i szybkie wybory do Trybuna\u0142u Konstytucyjnego przynios\u0142y wyniki, kt\u00f3re zapowiada\u0142y najgorsze dla relacji Ko\u015bci\u00f3\u0142-pa\u0144stwo, poniewa\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 deputowanych pochodzi\u0142a z lewicy i radyka\u0142\u00f3w, kt\u00f3rzy prze\u017cyli dyktatur\u0119 Primo de Rivery. <\/p>\n\n\n\n
W rzeczywisto\u015bci, 6 maja Gaceta de Madrid opublikowa\u0142a ok\u00f3lnik uznaj\u0105cy nauczanie religii w szko\u0142ach podstawowych za dobrowolne. By\u0142o to konsekwencj\u0105 zniesienia, kilka dni wcze\u015bniej, konfesyjno\u015bci pa\u0144stwa. W maju 1931 r. spalono ko\u015bcio\u0142y i dzie\u0142a sztuki, takie jak Inmaculada Salcillo w Murcji.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego te\u017c, gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 deputowanych Izby przyst\u0105pi\u0142a do omawiania artyku\u0142\u00f3w Konstytucji, podj\u0119li oni frontaln\u0105 walk\u0119 z Ko\u015bcio\u0142em. Wi\u0119kszo\u015bci z tych deputowanych brakowa\u0142o niezb\u0119dnego poziomu intelektualnego i wykszta\u0142cenia religijnego, z wyj\u0105tkiem kilku intelektualist\u00f3w o uznanym presti\u017cu. Ostatecznie jednak debaty s\u0142u\u017cy\u0142y jedynie podkre\u015bleniu prawa arytmetyki w przeciwie\u0144stwie do rozumu.<\/p>\n\n\n\n
Wszystko wskazuje na to, \u017ce republika\u0144ska lewica przedstawia\u0142a kwesti\u0119 religijn\u0105 niezale\u017cnie od rzeczywistej sytuacji w kraju i opinii katolik\u00f3w o Republice; to, co ich niepokoi\u0142o, to obecno\u015b\u0107 katolicyzmu w \u017cyciu spo\u0142ecznym i kulturalnym. <\/p>\n\n\n\n
Przegl\u0105d dzia\u0142a\u0144 protagonist\u00f3w: dostojnik\u00f3w ko\u015bcielnych, cz\u0142onk\u00f3w rz\u0105du, cz\u0142onk\u00f3w parlamentu, \u00f3wczesnej prasy itp. wyra\u017anie pokazuje, \u017ce te Kortezy nie reprezentowa\u0142y rzeczywisto\u015bci kraju, ale pokazywa\u0142y w ca\u0142ej swojej surowo\u015bci r\u00f3\u017cne stanowiska wobec Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3re istnia\u0142y w tym czasie w Hiszpanii. Rezultatem, jak dobrze wiadomo, by\u0142a Magna Carta, kt\u00f3ra nie mog\u0142a by\u0107 narz\u0119dziem zgody i pacyfikacji, poniewa\u017c narodzi\u0142a si\u0119 wbrew woli wi\u0119kszo\u015bci obywateli. <\/p>\n\n\n\n
Po raz kolejny, w zwi\u0105zku z XIX wiekiem, niewielka mniejszo\u015b\u0107 pr\u00f3bowa\u0142a skorygowa\u0107 kurs kraju, udaj\u0105c, \u017ce za pomoc\u0105 konstytucji doprowadzi do ewolucji. \"Kraj mo\u017cna zdekatolizowa\u0107, ale nie na mocy prawa\". W gruncie rzeczy brakowa\u0142o prawdziwej kultury demokratycznej.<\/p>\n\n\n\n
Niekt\u00f3rzy republika\u0144scy deputowani byli katolikami i odegrali fundamentaln\u0105 rol\u0119 w narodzinach Republiki, na przyk\u0142ad Niceto Alcal\u00e1 Zamora, kt\u00f3ry w swoim s\u0142ynnym przem\u00f3wieniu przeciwko antyko\u015bcielnym przepisom artyku\u0142u 26 Konstytucji z 10 pa\u017adziernika 1931 r., kt\u00f3re doprowadzi\u0142o do jego rezygnacji ze stanowiska prezydenta rz\u0105du, powiedzia\u0142: \"Nie mam konfliktu sumienia. Moja dusza jest jednocze\u015bnie dzieckiem religii i rewolucji, a jej spok\u00f3j polega na tym, \u017ce kiedy te dwa pr\u0105dy si\u0119 mieszaj\u0105, znajduj\u0119 je w zgodzie w wyra\u017caniu tego samego \u017ar\u00f3d\u0142a, tego samego kryterium, kt\u00f3re rozum podnosi do ostatecznych zasad, a wiara uciele\u015bnia w nauczaniu Ewangelii. Ale ja, kt\u00f3ry nie mam problemu sumienia, mam sumienie (...) I jakie lekarstwo mi pozosta\u0142o? Wojna domowa, nigdy (...). Dla dobra ojczyzny, dla dobra Rzeczypospolitej prosz\u0119 o formu\u0142\u0119 pokoju\". Uosabia\u0142 to, co nazywa\u0142 trzeci\u0105 Hiszpani\u0105. Prawdziwie demokratyczny, bezwyznaniowy rz\u0105d centrum. Mia\u0142 nadziej\u0119, \u017ce Republika powstrzyma rewolucj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i antyklerykaln\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Warto przypomnie\u0107 s\u0142ynne wsp\u00f3\u0142czesne przem\u00f3wienie Manuela Aza\u00f1y z 13 pa\u017adziernika 1931 r.: \"Mam te same powody, by twierdzi\u0107, \u017ce Hiszpania przesta\u0142a by\u0107 katolicka, jak mam powody, by twierdzi\u0107 co\u015b przeciwnego o starej Hiszpanii. Hiszpania by\u0142a katolicka w XVI wieku, pomimo faktu, \u017ce by\u0142o tu wielu bardzo wa\u017cnych dysydent\u00f3w, z kt\u00f3rych niekt\u00f3rzy s\u0105 chwa\u0142\u0105 i splendorem literatury kastylijskiej, a Hiszpania przesta\u0142a by\u0107 katolicka, pomimo faktu, \u017ce obecnie jest wiele milion\u00f3w katolickich, wierz\u0105cych Hiszpan\u00f3w\". T\u0142umaczenie jest jasne: pa\u0144stwo nie jest ju\u017c katolickie. Po zaakceptowaniu tego za\u0142o\u017cenia, kt\u00f3re by\u0142oby s\u0142uszne: gdyby nar\u00f3d hiszpa\u0144ski jako ca\u0142o\u015b\u0107 demokratycznie zdecydowa\u0142, \u017ce pa\u0144stwo powinno by\u0107 bezwyznaniowe. Nie mia\u0142oby jednak sensu, gdyby pa\u0144stwo sta\u0142o si\u0119 antykatolickie, a nast\u0119pnie prze\u015bladowa\u0142o Ko\u015bci\u00f3\u0142, pozbawi\u0142o go wolno\u015bci i pr\u00f3bowa\u0142o podporz\u0105dkowa\u0107 go sobie.\u00a0<\/p>\n\n\n\n
Nie by\u0142 to pierwszy raz, kiedy ma\u0142a grupa w imi\u0119 demokracji pr\u00f3bowa\u0142a podporz\u0105dkowa\u0107 sobie sumienie wi\u0119kszo\u015bci. Ale przyspieszenie historii wyrz\u0105dza wiele szk\u00f3d. <\/p>\n\n\n\n
Rzeczywi\u015bcie, wi\u0119kszo\u015b\u0107 uchwalonych praw by\u0142a konsekwencj\u0105 zasady sekularyzacji pa\u0144stwa, ale wiele innych by\u0142o atakiem na wolno\u015b\u0107 og\u0142oszon\u0105 dla wszystkich w konstytucji. Ten brak prawdy jasno pokazuje, \u017ce nie szukano wsp\u00f3lnego dobra, ale raczej partykularnych interes\u00f3w, co doprowadzi\u0142o do zerwania harmonii i pokojowego wsp\u00f3\u0142istnienia. Oczywi\u015bcie \"nie osi\u0105gni\u0119to kultury demokratycznej, ale alternatywn\u0105\".<\/p>\n\n\n\n