Jos\u00e9 de Acosta (1 pa\u017adziernika 1540 - 15 lutego 1600) by\u0142 naukowcem i misjonarzem w hiszpa\u0144skiej Ameryce, nazywanym \"Pliniuszem Nowego \u015awiata\". W m\u0142odo\u015bci zosta\u0142 wy\u015bwi\u0119cony na jezuit\u0119, a w wieku 31 lat zosta\u0142 przydzielony do And\u00f3w. Tam za\u0142o\u017cy\u0142 kilka kolegi\u00f3w, w tym w Panamie, Arequipie, Potosi, Chuquisaca i La Paz. P\u00f3\u017aniej obj\u0105\u0142 katedr\u0119 teologii na Uniwersytecie San Marcos w Limie, a w 1576 r. zosta\u0142 wybrany prowincja\u0142em Towarzystwa w Peru.<\/p>\n\n\n\n
Wspomina si\u0119 o nim zar\u00f3wno jako nadzoruj\u0105cym odlanie du\u017cego dzwonu, jak i badaj\u0105cym p\u0142ywy w cie\u015bninie w zwi\u0105zku z mo\u017cliwym atakiem Anglika Francisa Drake'a. Kierowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c opracowaniem tr\u00f3jj\u0119zycznego katechizmu i brewiarza (hiszpa\u0144ski, ajmara i keczua). Ponadto odby\u0142 co najmniej trzy d\u0142ugie podr\u00f3\u017ce przez wn\u0119trze Peru, odwiedzaj\u0105c za\u0142o\u017cone tam misje, co pozwoli\u0142o mu pozna\u0107 natur\u0119 i \u017cycie spo\u0142eczne rdzennej ludno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 dwa z jego naukowych osi\u0105gni\u0119\u0107. Pierwszym z nich jest odkrycie Pr\u0105du Humboldta we wschodniej cz\u0119\u015bci Oceanu Spokojnego u wybrze\u017cy Ameryki Po\u0142udniowej (250 lat przed pruskim naukowcem Alexandrem von Humboldtem).<\/p>\n\n\n\n
Drugi odnosi si\u0119 do ewolucji. W 1590 roku opublikowa\u0142 \"Historia Natural y Moral de las Indias\" (Historia naturalna i moralna Indii), kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 niezwyk\u0142ymi rzeczami Nieba, \u017cywio\u0142ami, metalami, ro\u015blinami i zwierz\u0119tami, a tak\u017ce obrz\u0119dami, ceremoniami, prawami, rz\u0105dami i wojnami Indian. Postuluje tam wst\u0119pn\u0105, ale ewolucyjn\u0105 interpretacj\u0119 rzeczywisto\u015bci zwierz\u0119cej, ro\u015blinnej i kulturowej. Dla niego wszystkie zwierz\u0119ta Ameryki by\u0142y niczym wi\u0119cej ni\u017c modyfikacj\u0105 orygina\u0142\u00f3w z Europy, gdzie r\u00f3\u017cnica w r\u00f3\u017cnych charakterach zwierz\u0105t mog\u0142a by\u0107 spowodowana r\u00f3\u017cnymi wypadkami. Z tego powodu jest cytowany w kilku ksi\u0105\u017ckach o historii nauki jako tw\u00f3rca biogeografii, badania geograficznego rozmieszczenia \u017cywych istot na Ziemi w ci\u0105gu miliard\u00f3w lat ewolucji. Jego odwa\u017cny wk\u0142ad sprawi\u0142, \u017ce wyprzedzi\u0142 Alexandra von Humboldta (kt\u00f3ry cytuje go obszernie) i Karola Darwina (kt\u00f3ry kopiuje to, co m\u00f3wi Humboldt) w niekt\u00f3rych pomys\u0142ach dotycz\u0105cych rozmieszczenia i migracji istot \u017cywych w Ameryce Hiszpa\u0144skiej przez miliony lat.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jos\u00e9 de Acosta (1 de octubre de 1540 \u200b\u2013 15 de febrero de 1600) fue un cient\u00edfico y misionero en Hispanoam\u00e9rica que recibi\u00f3 el apodo de \u00abel Plinio del Nuevo Mundo\u00bb. Fue ordenado jesuita de joven y, cuando contaba 31 a\u00f1os de edad, lo destinaron a los Andes. All\u00ed fund\u00f3 varios colegios, entre ellos los […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":41624,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"pmpro_default_level":"","footnotes":""},"categories":[36,39],"tags":[1333],"class_list":["post-41622","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-actualidad","category-cultura","tag-cientificos-catolicos","pmpro-has-access"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41622","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41622"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41622\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/41624"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41622"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41622"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41622"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}