{"id":34303,"date":"2023-10-05T06:00:00","date_gmt":"2023-10-05T04:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/?p=34303"},"modified":"2024-04-24T11:35:30","modified_gmt":"2024-04-24T09:35:30","slug":"armenia-konflikt-zachodni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/actualidad\/armenia-conflicto-occidente\/","title":{"rendered":"Konflikt w Armenii, pora\u017cka Zachodu"},"content":{"rendered":"

W dw\u00f3ch poprzednich artyku\u0142ach zilustrowali\u015bmy, cho\u0107 pokr\u00f3tce, bogat\u0105 histori\u0119 miasta. Ormia\u0144ski<\/a>Dzi\u015b jest on w du\u017cej mierze wygnany na ca\u0142ym \u015bwiecie i w niewielkim stopniu skoncentrowany w male\u0144kich cz\u0119\u015bciach Kaukazu (w tym w Republice Armenii), kt\u00f3re stanowi\u0105 jedynie cie\u0144 ogromnego imperium staro\u017cytno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

W rzeczywisto\u015bci Ormianie byli obecni nie tylko w dzisiejszej Republice Armenii, ale stanowili znaczn\u0105 mniejszo\u015b\u0107, je\u015bli nie prawdziw\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107, we wschodniej Anatolii, Naxi\u00e7evan (autonomiczny region Azerbejd\u017canu), Javan (obecnie cz\u0119\u015b\u0107 Gruzji), Artsakh (znany r\u00f3wnie\u017c jako G\u00f3rski Karabach), r\u00f3wnie\u017c w Azerbejd\u017canie.<\/p>\n\n\n\n

Rosyjskie nazwy G\u00f3rski Karabach (G\u00f3rski Karabach lub Wysoki Karabach) i ormia\u0144ski Artsakh oznaczaj\u0105 terytorium obszaru w po\u0142udniowo-zachodnim Azerbejd\u017canie, kt\u00f3ry do 21 wrze\u015bnia 2023 r. by\u0142 de facto autonomiczn\u0105 republik\u0105, cho\u0107 bez \u017cadnego mi\u0119dzynarodowego uznania.<\/p>\n\n\n\n

Od 1994 r. (wraz z zako\u0144czeniem pierwszej wojny o G\u00f3rski Karabach) do 2020 r. (rok drugiej wojny o G\u00f3rski Karabach) Republika Artsakh (etnicznie ormia\u0144ska) zajmowa\u0142a obszar oko\u0142o 11 000 kilometr\u00f3w kwadratowych, cho\u0107 w latach 2020-2023 zmniejszy si\u0119 o ponad po\u0142ow\u0119, z oko\u0142o 130 000 mieszka\u0144c\u00f3w. Dzi\u015b, po konflikcie trwaj\u0105cym ponad 30 lat, ca\u0142kowicie powr\u00f3ci\u0142a do Azerbejd\u017canu.<\/p>\n\n\n\n

Ziemia, kt\u00f3ra zawsze by\u0142a ormia\u0144ska<\/h2>\n\n\n\n

Historycy wiedz\u0105 z dokument\u00f3w, \u017ce Artsakh, czyli G\u00f3rski Karabach, jest ziemi\u0105 ormia\u0144sk\u0105 od co najmniej IV wieku naszej ery i \u017ce m\u00f3wi si\u0119 tam dialektem j\u0119zyka ormia\u0144skiego. Znajduj\u0105 si\u0119 tam bezcenne zabytki chrze\u015bcija\u0144skie, takie jak klasztor Gandzasar i cz\u0119\u015bciowo zniszczona katedra Ghazanchetsots w Shusha.<\/p>\n\n\n\n

Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludno\u015bci zawsze by\u0142a Ormianami (pierwszy spis ludno\u015bci w 1926 r. wykaza\u0142, \u017ce 90 % obywateli nale\u017ca\u0142o do tej grupy etnicznej, a odsetek ten, cho\u0107 spad\u0142 do 70-80 % w czasach sowieckich, powr\u00f3ci\u0142 do 99 % w Republice Artsakh).<\/p>\n\n\n\n

Jednak region, kt\u00f3ry po dostaniu si\u0119 w r\u0119ce Seld\u017cuk\u00f3w, Mongo\u0142\u00f3w i Safawid\u00f3w, a nast\u0119pnie staj\u0105c si\u0119 Chanatem Tureckim, zosta\u0142 przej\u0119ty przez Rosj\u0119 w 1813 r., by\u0142 \u015bwiadkiem gwa\u0142townych star\u0107 mi\u0119dzy etnicznymi Ormianami i tureckimi Azerami po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej, prowadz\u0105cych do pogrom\u00f3w, masakr i deportacji Ormian (zniszczenie Szuszy i jej katedry w 1919 r., z masakr\u0105 oko\u0142o 20 000 jej mieszka\u0144c\u00f3w oraz innych miast i miasteczek).20 000 jej mieszka\u0144c\u00f3w, a tak\u017ce innych miast i miasteczek), zawsze w kontek\u015bcie szalonego paneuropejskiego nacjonalizmu tureckiego i \"rozbrojenia\" terytori\u00f3w uwa\u017canych za ojczyzn\u0119 \u017cywio\u0142u tureckiego (co ju\u017c by\u0142o przyczyn\u0105 ludob\u00f3jstwa Ormian).<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnie\u017c w celu unikni\u0119cia kontynuacji takich konflikt\u00f3w, region ten zosta\u0142 przydzielony w 1923 r. przez rz\u0105d radziecki nie do Ormia\u0144skiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, ale do Azerbejd\u017canu jako autonomiczny obw\u00f3d ormia\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n

Od 1923 do 1991 roku Zwi\u0105zek Radziecki skutecznie zamrozi\u0142 konflikt mi\u0119dzy Ormianami i tureckoj\u0119zycznymi Azerami metodami stosowanymi przez Stalina: pa\u0144stwow\u0105 ateizacj\u0105, przymusowymi przesiedleniami setek tysi\u0119cy ludzi i ca\u0142kowicie niew\u0142a\u015bciwym przydzia\u0142em terytori\u00f3w do jednej republiki ZSRR zamiast innej.<\/p>\n\n\n\n

Jednak ju\u017c w 1988 r. Ormianie w G\u00f3rskim Karabachu zacz\u0119li domaga\u0107 si\u0119 przeniesienia suwerenno\u015bci pod radzieck\u0105 Republik\u0119 Armenii. Kiedy w 1991 r. zar\u00f3wno Armenia, jak i Azerbejd\u017can uzyska\u0142y niepodleg\u0142o\u015b\u0107 po upadku Zwi\u0105zku Radzieckiego, Ormianie i Azerowie w tej ormia\u0144skiej enklawie Azerbejd\u017canu poszli na wojn\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Wojny o G\u00f3rski Karabach<\/h2>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku lat 90. si\u0142y ormia\u0144skie w Artsakh, wspierane przez Armeni\u0119, przej\u0119\u0142y kontrol\u0119 nad tym obszarem w pierwszej wojnie karabaskiej (1988-1994). Negocjacje, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142y p\u00f3\u017aniej - prowadzone przez Rosj\u0119 i komitet znany jako \"Grupa Mi\u0144ska\" (konferencja pokojowa mia\u0142a odby\u0107 si\u0119 w Mi\u0144sku na Bia\u0142orusi, ale nigdy si\u0119 nie odby\u0142a) - doprowadzi\u0142y jedynie do zawieszenia broni w 1994 r. i nie przynios\u0142y ostatecznego rozwi\u0105zania konfliktu.<\/p>\n\n\n\n

W latach 1994-2020, czyli w roku wybuchu drugiej wojny w Karabachu, Republika Artsakh zdo\u0142a\u0142a ustanowi\u0107 demokratyczne instytucje oraz, w drodze wolnych wybor\u00f3w i referendum w 2006 r., konstytucj\u0119, cho\u0107 nadal nie cieszy si\u0119 mi\u0119dzynarodowym uznaniem, nawet ze strony Armenii. I to podczas gdy Azerbejd\u017can, z kt\u00f3rym Zach\u00f3d, Izrael i Turcja r\u00f3wnie\u017c utrzymuj\u0105 o\u017cywione i uderzaj\u0105ce stosunki gospodarcze i wojskowe, dostarczaj\u0105c bro\u0144 do kraju, jest prawdziw\u0105 dyktatur\u0105 w r\u0119kach dynastii Aliev\u00f3w, rz\u0105dz\u0105cej od 1993 roku najpierw pod rz\u0105dami ojca Heydera, a nast\u0119pnie, od 2003 roku, pod rz\u0105dami syna Ilhema.<\/p>\n\n\n\n

Ale wiesz, oni zawsze ch\u0119tnie przymykaj\u0105 oko (nawet ONZ to robi, w zamian za hojne darowizny od Aliev\u00f3w) na oszustwa wyborcze, autorytarne metody, korupcj\u0119, brak wolno\u015bci prasy, zab\u00f3jstwa i systematyczn\u0105 przemoc wobec przeciwnik\u00f3w, je\u015bli po drugiej stronie jest kraj z ogromnymi z\u0142o\u017cami ropy i gazu! Oczywi\u015bcie tak d\u0142ugo, jak im to odpowiada.<\/p>\n\n\n\n

W 2020 r. walki wybuch\u0142y ponownie (i nigdy w pe\u0142ni nie usta\u0142y), a Azerbejd\u017can, wspierany przez Turcj\u0119, zaatakowa\u0142 Artsakh, rozpoczynaj\u0105c drug\u0105 wojn\u0119 w Karabachu. Ten drugi konflikt by\u0142 jeszcze bardziej krwawy, mi\u0119dzy innymi z powodu u\u017cycia broni kasetowej, pocisk\u00f3w balistycznych i dron\u00f3w (dostarczonych Azerbejd\u017canowi przez Turcj\u0119 i Izrael) i spowodowa\u0142 nie tylko \u015bmier\u0107 \u017co\u0142nierzy i cywil\u00f3w, ale tak\u017ce cz\u0119\u015bciowe lub ca\u0142kowite zniszczenie wiosek i zabytk\u00f3w historycznych, takich jak ko\u015bcio\u0142y i klasztory.<\/p>\n\n\n\n

Rola Rosji<\/h2>\n\n\n\n

Po zdziesi\u0105tkowaniu si\u0142 ormia\u0144skich Alijew i premier Erywania Nikol Paszynian zgodzili si\u0119 9 listopada 2020 r. na zawieszenie broni pod auspicjami Rosji. Porozumienie przewidywa\u0142o, \u017ce Armenia zrzeknie si\u0119 kontroli wojskowej nad Karabachem, a rosyjskie si\u0142y pokojowe b\u0119d\u0105 stacjonowa\u0107 w regionie przez pi\u0119\u0107 lat. Gwarantowa\u0142o r\u00f3wnie\u017c, \u017ce Step'anakert (stolica Republiki Artsakh) zachowa dost\u0119p do Armenii przez korytarz Lachin (\"prze\u0142\u0119cz\").<\/p>\n\n\n\n

Wiemy jednak, \u017ce Rosja, zaj\u0119ta na innym froncie (Ukraina), nie by\u0142a w stanie odpowiednio interweniowa\u0107 mi\u0119dzy dwoma rywalami, nie tylko z politycznego oportunizmu (rz\u0105d Paszyniana zbli\u017cy\u0142 si\u0119 w mi\u0119dzyczasie do UE i USA, a Azerbejd\u017can jest zbyt cennym sojusznikiem) i nie interweniowa\u0142a, gdy pomimo porozumie\u0144 korytarz Lachin zosta\u0142 zablokowany w grudniu 2022 r. przez samozwa\u0144czych azerbejd\u017ca\u0144skich \"ekolog\u00f3w\". Nowa ofensywa Azerbejd\u017canu we wrze\u015bniu 2023 r. jeszcze bardziej umocni\u0142a jego kontrol\u0119 nad terytorium, a\u017c do ca\u0142kowitego zniszczenia wszelkich oznak autonomii w regionie: od 1 stycznia 2024 r. Republika Artsakh przestanie istnie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Koniec obecno\u015bci Ormian<\/h2>\n\n\n\n

Tureckie i azerbejd\u017ca\u0144skie cele ekspansjonistyczne nie s\u0105 tak tajemnicze: pan-turanistyczne marzenie o nieprzerwanej tureckiej ci\u0105g\u0142o\u015bci terytorialnej dla Ormian w regionie Karabachu, w enklawie Naxivan i w samej Armenii. Marzenie, kt\u00f3re trwa od ponad stu lat i jest realizowane poprzez systematyczne unicestwianie tysi\u0105cletniej obecno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Najnowsze ponure wiadomo\u015bci m\u00f3wi\u0105 o ucieczce prawie 120 000 Ormian z Artsakh, prawie ca\u0142ej populacji, z wioskami i miastami porzuconymi w r\u0119kach Azerbejd\u017canu, pomnikami i krzy\u017cami przewr\u00f3conymi na szczytach g\u00f3r (w tym 50-metrowym krzy\u017cem Dashushen, niegdy\u015b drugim co do wielko\u015bci krzy\u017cem w Europie), gro\u017abami dla ormia\u0144skich mieszka\u0144c\u00f3w (opaski azerbejd\u017ca\u0144skich \u017co\u0142nierzy brzmi\u0105: \"Nie uciekaj, Ormianinie! Umrzesz z wycie\u0144czenia\") oraz porwania przez re\u017cim Alieva rzekomych ormia\u0144skich \"terroryst\u00f3w\" (dysydenckich intelektualist\u00f3w, cz\u0142onk\u00f3w separatystycznego rz\u0105du, potentat\u00f3w biznesowych itp.<\/p>\n\n\n\n

Jakby tego by\u0142o ma\u0142o, azerbejd\u017ca\u0144ski minister kultury Anar Karimov og\u0142osi\u0142 utworzenie grupy roboczej dla odzyskanych obszar\u00f3w G\u00f3rskiego Karabachu w celu \"wyeliminowania fikcyjnych \u015blad\u00f3w Ormian na alba\u0144skich miejscach kultu religijnego\". Jego bredzenia odnosz\u0105 si\u0119 do teorii, wspieranej jedynie przez azerbejd\u017ca\u0144skiego historyka Ziy\u0119 Buniyatova w latach 50. XX wieku, a dzi\u015b przez re\u017cim w Baku, \u017ce chrze\u015bcija\u0144skie zabytki Karabachu s\u0105 XIX-wiecznymi ormia\u0144skimi przer\u00f3bkami starszych artefakt\u00f3w z Albanii Kaukaskiej, staro\u017cytnego kr\u00f3lestwa obecnego na tym terytorium w IX wieku. Grupa robocza og\u0142oszona przez Karimova ma zbada\u0107 te miejsca i przedyskutowa\u0107, czy powinny one zosta\u0107 usuni\u0119te, a je\u015bli tak, to w jaki spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Armenia, od wczoraj do dzi\u015b<\/h2>\n\n\n\n

Z historycznego punktu widzenia dobrze wiadomo, \u017ce najstarsze zabytki na tym obszarze s\u0105 chrze\u015bcija\u0144skie, wyprzedzaj\u0105c o kilka wiek\u00f3w przybycie grup tureckich ze step\u00f3w mongolskich, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej skolonizowa\u0142y ten obszar. Karabach zosta\u0142 schrystianizowany w IV wieku i odegra\u0142 bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu ormia\u0144skiej to\u017csamo\u015bci kulturowej.<\/p>\n\n\n\n

Przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 w Artsakh znajdowa\u0142y si\u0119 222 ko\u015bcio\u0142y i klasztory. Na dzie\u0144 10 listopada 2020 r. istnia\u0142o ponad 30 \"funkcjonuj\u0105cych\" ko\u015bcio\u0142\u00f3w i klasztor\u00f3w, a Urz\u0105d Zabytk\u00f3w Republiki Artsakh wymieni\u0142 \u0142\u0105cznie 4 403 zabytki kultury chrze\u015bcija\u0144skiej w regionie: stanowiska archeologiczne, \u015bredniowieczne ko\u015bcio\u0142y, klasztory i fortece, niezliczone kamienne krzy\u017ce i cenne nagrobki.<\/p>\n\n\n\n

Nie jest nierozs\u0105dne s\u0105dzi\u0107, \u017ce istnieje powa\u017cne ryzyko, jak to mia\u0142o miejsce w Turcji po Mezd Yeghern, \u017ce szalona pan-turanistyczna i nacjonalistyczna ideologia Turcji wyma\u017ce wszelkie \u015blady chrze\u015bcija\u0144skiej obecno\u015bci w Artsakh w trakcie nowej inwazji barbarzy\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

A Zach\u00f3d (i nie tylko) na to patrzy.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

En dos art\u00edculos anteriores hemos ilustrado, aunque brevemente, la rica historia del pueblo armenio, hoy est\u00e1 en gran parte exiliado por todo el mundo y en peque\u00f1a medida concentrado en unas min\u00fasculas porciones del C\u00e1ucaso (incluida la Rep\u00fablica de Armenia) que representan s\u00f3lo una sombra del vasto imperio de la Antig\u00fcedad. De hecho, los armenios […]<\/p>\n","protected":false},"author":2244,"featured_media":34304,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"pmpro_default_level":"","footnotes":""},"categories":[36,46],"tags":[1155],"class_list":["post-34303","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-actualidad","category-mundo","tag-armenia","pmpro-has-access"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34303","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2244"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34303"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34303\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/34304"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34303"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34303"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34303"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}