Od dwóch dekad władze Kazachstanu organizują co trzy lata Kongres Przywódców Religijnych. Uderzające jest to, że 10 lat po uzyskaniu niepodległości Kazachstan postanowił - jak powiedział papież Franciszek w relacja z podróży, "postawienie religii w centrum zaangażowania w budowanie świata, w którym słuchamy i szanujemy się nawzajem w różnorodności".. I dał jasno do zrozumienia, że "To nie jest relatywizm, nie: to jest słuchanie i szacunek", odrzucając jednocześnie fundamentalizmy i ekstremizmy (Audiencja ogólna 21-IX-2022).
Zdaniem papieża kongres ten był krokiem naprzód na drodze zapoczątkowanej przez świętych Jana XXIII i Pawła VI, wraz z "wielkie dusze innych religii". jak Gandhi, i "tak wielu męczenników, mężczyzn i kobiet wszystkich epok, języków i narodów, którzy zapłacili życiem za wierność Bogu pokoju i braterstwa". (tamże). I to nie tylko w wyjątkowych momentach, ale w codziennym wysiłku, by przyczynić się do poprawy świata dla wszystkich. W rzeczywistości Kazachstan został określony przez Jana Pawła II jako "kraj męczenników i wyznawców, kraj zesłańców i bohaterów, kraj myślicieli i artystów". (Przemówienie podczas uroczystości powitalnej, 22-IX-2001).
Symfonia tradycji kulturowych i religijnych
Podczas spotkania z władzami, społeczeństwem obywatelskim i korpusem dyplomatycznym papież podkreślił powołanie Kazachstanu do bycia "kraj spotkania(Przemówienie w sali koncertowej Qazaq w Nursultan, 13-IX-2022). Żyje tam blisko 150 grup etnicznych i mówi się ponad 80 językami. Jest to powołanie, które zasługuje na wsparcie i podtrzymanie, wraz z umocnieniem jego młodej demokracji. Na tej drodze kraj ten podjął już bardzo pozytywne decyzje, takie jak odrzucenie broni jądrowej.
Biorąc za symbol cień -rodzaj lutni o dwóch strunach, papież wskazał słowami Jana Pawła II, że nuty dwóch dusz, azjatyckiej i europejskiej, rozbrzmiewają w kraju i mają trwały "misja połączenia dwóch kontynentów". (Przemówienie do młodzieży, 23-IX-2001); "most między Europą a Azjąa "łącznik między Wschodem a Zachodem". (Przemówienie podczas uroczystości pożegnania, 25 września 2001 r.). Franciszek pochwalił również koncert grup etnicznych i języków obecnych w Kazachstanie, z ich zróżnicowanymi tradycjami kulturowymi i religijnymi, którym udaje się skomponować wielką symfonię, "wyjątkowe warsztaty wieloetniczne, wielokulturowe i wieloreligijne".a "kraj spotkania".
Zdrowy sekularyzm warunkiem wolnego obywatelstwa
W rzeczywistości konstytucja kraju, określając go jako. leżećzapewnia wolność wyznania. Jest to równoznaczne - mówi Franciszek - ze zdrową świeckością, która uznaje "cenna i niezastąpiona rola religii". i sprzeciwia się ekstremizmowi, który go niszczy. Stanowi on zatem "zasadniczym warunkiem równego traktowania każdego obywatela, a także wspierania poczucia przynależności do kraju przez wszystkie jego elementy etniczne, językowe, kulturowe i religijne".. Dlatego, "wolność religijna jest najlepszym kanałem dla współżycia obywatelskiego"..
Papież zwrócił też uwagę na znaczenie nazwy "Kazach", która przywołuje na myśl wolną i niezależną drogę. Ochrona wolności zakłada uznanie praw, którym towarzyszą obowiązki. Franciszek skorzystał z okazji, by pochwalić zniesienie kary śmierci - w imię prawa każdego człowieka do nadziei - wraz z wolnością myśli, sumienia i wypowiedzi, a także wzmocnienie mechanizmów demokratycznych w instytucjach i w służbie ludu, walkę z korupcją i ochronę najsłabszych.
Jan Paweł II przybył do kraju, aby zasiać nadzieję, po tragicznych atakach na bliźniacze wieże w Nowym Jorku (2001). "I" -powiedział Francisco. "Przybywam tu w czasie, gdy trwa bezsensowna i tragiczna wojna wywołana inwazją na Ukrainę, gdy inne starcia i groźby konfliktu zagrażają naszym czasom".. dodał: "Przychodzę, aby wzmocnić wołanie tak wielu, którzy błagają o pokój, niezbędną drogę rozwoju dla naszego zglobalizowanego świata".. Do tego - mówił - potrzebne jest zrozumienie, cierpliwość i dialog ze wszystkimi.
Braterstwo opiera się na tym, że jesteśmy "stworzeniami".
Podczas otwarcia sesji plenarnej Kongres przywódców religii światowych i tradycyjnychPapież zwrócił się do przywódców i przedstawicieli religii "w imię tego braterstwa, które łączy nas wszystkich, jako synów i córki tego samego nieba". (Przemówienie w Pałacu Niepodległości, Nursultan, 14-IX-2022). W swoim przemówieniu obszernie cytował najsłynniejszego poetę kraju i ojca jego nowoczesnej literatury, Abaya Ibrahima Qunanbayuli (1845-1904), popularnie znanego jako Abai. "Potrzebujemy" -powiedział Francisco. odnaleźć sens w pytaniach ostatecznych, kultywować duchowość; musimy, mówił Abai, utrzymywać 'duszę obudzoną i umysł jasny'"..
Przesłanie dla bardziej harmonijnego współistnienia
W naszych czasach, zaznaczył Papież, nadszedł czas na autentyczną religijność, wolną od fundamentalizmu. Nadszedł czas, aby odrzucić "dyskursy, które [...] zaszczepiły podejrzliwość i pogardę dla religii, tak jakby była ona czynnikiem destabilizacji nowoczesnego społeczeństwa".. W szczególności dyskursy pochodzące z ateizmu państwowego, z ich "opresyjna i dusząca mentalność, według której samo użycie słowa 'religia' było niewygodne".. "Faktycznie". -Franciszek zauważa, że "religie nie są problemem, ale częścią rozwiązania dla bardziej harmonijnego współistnienia"..
W ostatniej części przemówienia wskazał na cztery wyzwania, w których pokonaniu mogą pomóc religie: postpandemia (troska zwłaszcza o najsłabszych i potrzebujących); pokój (zobowiązanie się do niego w imię Stwórcy); gościnność i braterskie przyjęcie (bo każdy człowiek jest święty), zwłaszcza migrantów; oraz troska o wspólny dom, który jest darem Ojca niebieskiego.
A na wypadek, gdyby dla kogoś nie było jasne, jak wierzący mogą w tym wszystkim współpracować (wnosząc to, co pozytywne i oczyszczając się z tego, co negatywne), papież kończy: "Nie szukajmy fałszywych pojednawczych synkretyzmów - są one bezużyteczne - ale raczej zachowajmy naszą tożsamość otwartą na odwagę inności, na braterskie spotkanie. Tylko w ten sposób, w mrocznych czasach, w których żyjemy, będziemy mogli promieniować światłem naszego Stwórcy".
Papież zachęca do chrześcijańskiej "małej trzódki" otwartej dla wszystkich
W ocenie wyjazdu następca Piotra zauważył: "Jeśli chodzi o Kościół, to byłem bardzo szczęśliwy, że znalazłem wspólnotę szczęśliwych, radosnych, pełnych entuzjazmu ludzi. Katolików jest niewielu w tym ogromnym kraju. Ale ten stan, jeśli jest przeżywany z wiarą, może przynieść ewangeliczne owoce: przede wszystkim błogosławieństwo małości, bycia zaczynem, solą i światłem, polegając tylko na Panu i na żadnej formie ludzkiego znaczenia. Ponadto brak liczebności zachęca nas do rozwijania relacji z chrześcijanami innych wyznań, a także braterstwa ze wszystkimi.
Dlatego mała trzódka, tak, ale otwarta, nie zamknięta, nie broniąca się, otwarta i powierzona działaniu Ducha Świętego, który wieje swobodnie gdzie i jak chce".. Wspominał też męczenników: "Męczennicy tego świętego ludu Bożego - bo cierpiący dziesiątki lat ateistycznego ucisku, aż do wyzwolenia 30 lat temu - mężczyźni i kobiety, którzy w okresie prześladowań tak wiele wycierpieli za wiarę: zabici, torturowani, uwięzieni za wiarę". (Audiencja generalna, 21-IX-2022).
W istocie, podczas spotkania z biskupami, kapłanami, diakonami, osobami konsekrowanymi, seminarzystami i duszpasterzami (por. przemówienie w katedrze Matki Bożej Nieustającej Pomocy, Nursultan, 14-IX-2022), Biskup Rzymu przypomniał im, że wiara jest przekazywana przez życie i świadectwo. I ani nasze słabości, ani nasza małość nie są w tym przeszkodą, bo mamy siłę Chrystusa. To, czego potrzebujemy, to nie złudne pokazywanie naszych mocnych stron, ale pokora, by pozwolić się prowadzić Bożej łasce. Wierni świeccy muszą być w społeczeństwie mężczyznami i kobietami komunii i pokoju, odrzucając lęki i skargi, z pomocą bliskich i współczujących duszpasterzy.
Być chrześcijaninem to znaczy "żyć bez trucizn".
"Z tą małą, ale radosną trzódką sprawowaliśmy Eucharystię, w Nursultanie, na placu Expo 2017, w otoczeniu bardzo nowoczesnej architektury. Było to święto Krzyża Świętego. I to daje nam do myślenia. W świecie, w którym krzyżują się postęp i regres, Krzyż Chrystusa pozostaje kotwicą zbawienia: znakiem nadziei, która nie zawodzi, ponieważ opiera się na miłości Boga, miłosiernego i wiernego". (Audiencja generalna, 21-IX-2022).
Rzeczywiście, homilia podczas Mszy św. w święto Podwyższenia Krzyża (14 września 2022 r.) była lekcją teologii pastoralnej na temat znaczenia Krzyża. Franciszek przypomniał historię o wężach, które kąsały Izraelitów w drodze przez pustynię, i o tym, jak Bóg polecił Mojżeszowi zrobić węża z brązu, aby każdy, kto na niego spojrzy, został uzdrowiony (por. 21 rozdział Num).
Stąd Franciszek wyróżnił dwa rodzaje węży: pierwszy, "węże, które gryzą". (szemranie, zniechęcenie, nieufność wobec Boga, przemoc i prześladowania ateistyczne, a jako korzeń - grzech). Po drugie, "wąż, który ratujeco zapowiadało Jezusa, przybitego do krzyża; tak że "wpatrując się w Niego, niechaj oprzemy się jadowitym ukąszeniom atakujących nas złych węży".. Ramiona Jezusa, rozpięte na krzyżu, ukazują nam braterstwo, którym musimy żyć wśród nas i ze wszystkimi: "...".droga pokornej, wolnej i powszechnej miłości, bez żadnych "ale".".
W Kazachstanie religie są w służbie pokoju
Wreszcie na zakończenie kongresu Franciszek przypomniał hasło swej wizyty, nawiązując do wyznawców wszystkich religii: "Posłańcy pokoju i jedności".. I przypomniał, że po wydarzeniach z 11 września 2001 roku Jan Paweł II uznał, że. "konieczne było [...] wspólne reagowanie na atmosferę zapalającą, którą chciała wywołać przemoc terrorystyczna i która groziła przekształceniem religii w czynnik konfliktu". (Przemówienie w Pałacu Niepodległości), Nursultan, 15-IX-2022). Dlatego w 2002 r. wezwał wiernych do Asyżu, aby modlić się o pokój (24 stycznia 2002 r.).
Papież Bergoglio dodał: "Terroryzm z pseudoreligijną matrycą, ekstremizm, radykalizm, nacjonalizm podsycany świętością, do dziś podsycają lęki i obawy związane z religią". "Dlatego w tych dniach opatrznościowe okazało się ponowne spotkanie i potwierdzenie prawdziwej i niezbywalnej istoty religii".
I co w tym względzie stwierdził kongres? Według słów Franciszka: "Deklaracja naszego Kongresu potwierdza, że ekstremizm, radykalizm, terroryzm i wszelkie inne podżeganie do nienawiści, wrogości, przemocy i wojny, niezależnie od ich motywacji i celu, nie mają żadnego związku z prawdziwym duchem religijnym i muszą być odrzucone z największą determinacją (...).por. n. 5); mają być potępione, no ifs, no buts"..
Polityka i religia
Kazachstan, położony w sercu Azji, był miejscem wyjaśnienia relacji między polityką a religią (z jej odwołaniem do transcendencji), między władzą ziemską a boską. Między nimi jest rozróżnienie, a nie pomieszanie czy rozdzielenie. Niech nie będzie zamieszania, bo człowiek potrzebuje wolności, by lecieć ku transcendencji, nie będąc ograniczonym przez ziemską władzę; nie należy też transcendencji przekładać na partyzancką władzę człowieka. Jednocześnie nie można oddzielić polityki od transcendencji, gdyż - zaznaczył papież, "najwyższe ludzkie aspiracje nie mogą być wyłączone z życia publicznego i zdegradowane do zwykłej sfery prywatnej".Dlatego państwa muszą chronić wolność religijną, także w obliczu przemocy ze strony ekstremistów i terrorystów.
Przypomniał, że Kościół katolicki wierzy w godność każdej osoby, stworzonej na obraz Boga (por. Rdz 1,26). Wierzy też w jedność rodziny ludzkiej na podstawie tego samego pochodzenia w Bogu Stwórcy (por. Sobór Watykański II, Dekl. Nostra aetate, o stosunkach z religiami niechrześcijańskimi, n. 1). I uważa dialog międzyreligijny za drogę pokoju, nie tylko możliwą, ale nieodzowną, w ślad za drogą człowieka, która jest drogą Kościoła (por. Jan Paweł II, Enc. Redemptor hominis, 14).
Franciszek zakończył wskazując, że. "człowiek jest drogą wszystkich religii".. My, wierzący, jesteśmy powołani, także w okresie postpandemicznym, do dawania świadectwa transcendencji (wychodzenia "poza", ku adoracji), do braterstwa i do troski o stworzenie. W tym celu szczególnie ważne jest ustąpienie miejsca kobietom i młodzieży.
